قانون مالیاتی ایران فهرست مستقلی با عنوان «مشاغل معاف از مالیات کارتخوان» ندارد. کارتخوان فقط ابزاری برای ثبت تراکنش‌هاست و معافیت مالیاتی به نوع درآمد و شرایط قانونی هر فعالیت بستگی دارد. بنابراین، نانوایی، سوپرمارکت یا داروخانه بودن به‌تنهایی به معنی معافیت نیست. باید مشخص کنید درآمدتان طبق کدام ماده قانونی معاف است و چه تکالیف مالیاتی دیگری دارید. استفاده از نرم افزار حسابداری هم به شما کمک می‌کند تراکنش‌ها، درآمدها و هزینه‌های کسب‌وکارتان را دقیق‌تر ثبت و مدیریت کنید.
سه نکته‌ای که در این مقاله روشن می‌شود:
- داشتن کارتخوان به‌تنهایی مالیات جداگانه‌ای ایجاد نمی‌کند.
- معافیت مالیاتی ممکن است به نوع فعالیت یا معافیت پایه ماده ۱۰۱ مربوط باشد.
- معاف بودن از مالیات به معنی معاف بودن از تمام تکالیف مالیاتی نیست.
آیا فهرست رسمی «مشاغل معاف از مالیات کارتخوان» وجود دارد؟
خیر. اگر در سایت‌ها فهرستی از نانوایی، داروخانه، جایگاه سوخت و مدرسه دیده‌اید، این فهرست مبنای مشخصی در قانون مالیات‌های مستقیم ندارد. سازمان مالیاتی هم تراکنش‌های کارتخوان را ابزاری برای تطبیق با اظهارنامه می‌داند، نه یک مالیات جداگانه.
این فهرست‌ها اولین بار در تیر ۱۴۰۲ و با استناد به بانک مرکزی منتشر شد و بعد در سایت‌های زیادی تکرار شد. محتوای آن تقریباً همان فهرست معافیت از کارمزد بانکی است. پس بهتر است آن را مرجع تصمیم‌گیری مالیاتی ندانید.
چرا فهرست نانوایی و داروخانه در همه سایت‌ها هست؟
کارمزد هزینه‌ای است که بانک یا شرکت پرداخت از هر تراکنش می‌گیرد و مالیات به درآمد شما تعلق می‌گیرد. برخی صنوف از پرداخت کارمزد معافند و این به مالیاتشان ربطی ندارد. وقتی این دو مفهوم قاطی شد، فهرست معافیت کارمزد با عنوان «معافیت مالیاتی» دست‌به‌دست شد.
کارتخوان در مالیات چه نقشی دارد؟ چهار مفهومی که اغلب با هم اشتباه می‌شوند
وقتی کسی می‌گوید «معاف از مالیات کارتخوان»، معمولاً یکی از این چهار چیز را در ذهن دارد، ولی هر کدام قاعده و مبنای جدایی دارد.
| مفهوم | مبنا | برای چه کسانی | ربط به کارتخوان |
| معافیت درآمد فعالیت | مواد قانون مالیات‌های مستقیم، مثل ماده ۸۱ و ۱۴۲ | فعالیت‌های مشخص با شرایط معین | درآمد معاف، با کارتخوان هم معاف می‌ماند |
| معافیت پایه ماده ۱۰۱ | قانون بودجه هر سال | همه صاحبان مشاغل حقیقی | از سود مشمول مالیات کسر می‌شود، نه از گردش دستگاه |
| تکالیف پایانه | قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان | هر کسب‌وکار دارای کارتخوان یا درگاه | اتصال دستگاه به پرونده مالیاتی و صدور صورتحساب |
| معافیت از کارمزد | مصوبات بانکی | برخی صنوف | هزینه بانکی است و به مالیات ربطی ندارد |
مالیات بر ارزش افزوده هم قواعد جداگانه‌ای دارد. برای توضیح کامل‌تر آن، به مقاله مالیات بر ارزش افزوده مراجعه کنید.
کدام فعالیت‌ها طبق قانون از مالیات بر درآمد معافند؟
به‌جای فهرست صنف‌ها، بهتر است سراغ مواد قانونی برویم. جدول زیر مهم‌ترین مواردی را نشان می‌دهد که معافیت‌شان به منشأ درآمد وابسته است.
| فعالیت | ماده | دامنه معافیت | شرط مهم |
| کشاورزی، دامپروری، پرورش ماهی و زنبور، صیادی و باغداری | ۸۱ | درآمد فعالیت اصلی | خرید و فروش کالای دیگران یا فرآوری صنعتی جداگانه بررسی می‌شود |
| کارگاه‌های فرش دستباف و صنایع دستی | ۱۴۲ | درآمد کارگاه، همراه با تعاونی‌ها و اتحادیه‌های تولیدی مربوط | درآمد باید از همان فعالیت باشد |
| مدارس غیرانتفاعی و آموزشگاه‌های مجاز | ۱۳۴ | درآمد آموزشی در حدود مجوز | داشتن مجوز معتبر |
| فعالیت‌های انتشاراتی، مطبوعاتی و رسانه‌ای مجاز | ۱۳۹ بند «ل» | طبق قانون بودجه سال مربوطه | شرایط هر سال ممکن است تغییر کند؛ مجوز ارشاد لازم است |
چه زمانی معافیت از بین می‌رود؟
معافیت فقط برای همان فعالیتی است که قانون نام برده است. اگر کشاورز محصول خودش را با کارتخوان بفروشد، درآمدش معاف است. اما اگر کنارش کالای دیگران را بخرد و بفروشد یا فرآوری صنعتی مستقلی انجام دهد، درآمد آن بخش جداگانه بررسی می‌شود.
فعالیت خارج از مجوز هم همین حکم را دارد. و یک نکته مهم: واریز درآمد مشمول مالیات به همان حساب فعالیت معاف، آن را معاف نمی‌کند.
معافیت ماده ۱۰۱؛ سقف معافیت صاحبان مشاغل در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵
اگر فعالیت شما در جدول بالا نیست، معمولاً معافیت پایه ماده ۱۰۱ به کارتان می‌آید. این معافیت برای عملکرد ۱۴۰۴ برابر ۲۰۰ میلیون تومان و برای عملکرد ۱۴۰۵ برابر ۲۸۰ میلیون تومان (۲٫۸ میلیارد ریال) است. به یاد داشته باشید که عملکرد ۱۴۰۴ در سال ۱۴۰۵ رسیدگی می‌شود.
این مبلغ از سود مشمول مالیات پس از کسر هزینه‌های قابل قبول کم می‌شود، نه از کل فروش و نه از گردش کارتخوان. برای استفاده از آن باید اظهارنامه را در موعد قانونی تسلیم کنید. در مشارکت‌ها حداکثر دو معافیت بین شرکا تقسیم می‌شود و اگر چند فعالیت دارید، فقط یک معافیت برای مجموع درآمدها اعمال می‌شود. مازاد بر معافیت با نرخ‌های پلکانی ۱۵ تا ۲۵ درصد مالیات می‌گیرد.
مثال عددی (اعداد فرضی): فرض کنید در عملکرد ۱۴۰۵ فروش شما ۳ میلیارد تومان و سود قابل قبولتان پس از کسر هزینه‌ها ۳۵۰ میلیون تومان باشد. اول ۲۸۰ میلیون معافیت را کم می‌کنیم و ۷۰ میلیون تومان درآمد مشمول مالیات باقی می‌ماند. نرخ‌های پلکانی روی همین ۷۰ میلیون اعمال می‌شود، نه روی ۳ میلیارد فروش.
مطالعه بیشتر: مالیات کارتخوان ۱۴۰۵ |نرخ جدید و معافیت‌ها
معافیت از مالیات یعنی معافیت از تکالیف کارتخوان؟
نه. حتی اگر درآمدتان معاف باشد، چند تکلیف می‌ماند:
- کارتخوان یا درگاه پرداخت باید به پرونده مالیاتی خودتان متصل باشد.
- برای بهره‌مندی از معافیت ماده ۱۰۱، اظهارنامه را در موعد قانونی ارائه کنید.
- اسناد فروش و هزینه را نگه دارید.
در بیشتر موارد ثبت‌نام و اظهارنامه لازم است. برای بعضی گروه‌ها، مثل کارگاه‌های ماده ۱۴۲، استثنا مطرح شده است. پیش از تصمیم، وضعیت خودتان را با اداره مالیات یا مشاور مالیاتی تطبیق دهید.
رسید کارتخوان در ۱۴۰۵ به‌جای صورتحساب الکترونیکی چه شرطی دارد؟
طبق ابلاغیه ۲۰۰/۱۴۰۵/۱۱ مورخ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، رسید کارتخوان یا درگاه پرداخت تا پایان سال ۱۴۰۵ در حکم صورتحساب الکترونیکی است. شرطش این است که فقط یک نوع کالا یا خدمت عرضه کنید، یا همه کالاها و خدمات شما نرخ مالیات بر ارزش افزوده یکسانی داشته باشند.
اگر کالاهایی با نرخ‌های متفاوت ارزش افزوده می‌فروشید، این حکم شامل شما نیست. این حکم برای ۱۴۰۶ هم تمدید نشده است؛ باید تصمیم بعدی سازمان مالیاتی را دنبال کنید.
کارتخوان شخصی، قرضی یا اجاره‌ای: چه خطری دارد؟
کارتخوان شخصی: اگر برای فروش از آن استفاده کنید، تراکنش‌ها می‌تواند نشانه‌ای از درآمد تلقی شود. اما قرض، پول خانوادگی و جابه‌جایی بین حساب‌ها درآمد نیست. برای این موارد مدرک نگه دارید: قرارداد قرض، رسید بازپرداخت یا سند انتقال.
کارتخوان دیگران یا واگذاری دستگاه خودتان: این کار ممکن است تخلف مالیاتی باشد و جریمه و محرومیت از معافیت‌ها به همراه داشته باشد.
دستگاه بلااستفاده: وضعیتش را روشن کنید. اگر فعالیت را متوقف کرده‌اید، غیرفعال‌سازی را از طریق شرکت پرداخت و سامانه مالیاتی پیگیری کنید.
وضعیت مالیاتی شغل خود را چگونه بررسی کنید؟
- نوع درآمد و مجوز فعالیت خودتان را مشخص کنید.
- ببینید فعالیتتان در جدول مواد ۸۱، ۱۳۴، ۱۳۹ بند «ل» یا ۱۴۲ می‌گنجد یا نه.
- بررسی کنید فعالیت ترکیبی دارید، یعنی هم درآمد معاف و هم درآمد مشمول مالیات.
- مطمئن شوید همه کارتخوان‌ها و درگاه‌ها به پرونده مالیاتی شما متصل‌اند.
- فهرست پایانه‌ها و وضعیت پرونده را در کارپوشه مالیاتی یا از طریق شرکت ارائه‌دهنده خدمات پرداخت (PSP) استعلام بگیرید.
اشتباه‌های رایج که معافیت را از بین می‌برد
- تصور اینکه معافیت صنفی است و به نوع کسب‌وکار وابسته است.
- تسلیم‌نکردن اظهارنامه با فرض اینکه معافم.
- مخلوط کردن درآمد معاف و مشمول در یک حساب بدون تفکیک.
- استفاده از دستگاهی که به پرونده شما متصل نیست.
- گرفتن سقف ۴۸۰ میلیون تومان برای مشاغل، در حالی که مربوط به حقوق است.
ثبت و تفکیک درآمد معاف و مشمول: نرم‌افزار حسابداری چه کمکی می‌کند؟
جواب‌دادن به این سؤال که «کدام درآمد من معاف است» وقتی ساده‌تر است که درآمدها مرتب ثبت شده باشند. نرم‌افزار حسابداری معافیت ایجاد نمی‌کند و جای تکالیف قانونی را هم نمی‌گیرد. اما می‌تواند درآمد معاف و مشمول را جداگانه ثبت کند، فاکتورها و اسناد هزینه را منظم نگه دارد و گزارش فروش را با تراکنش‌های بانکی تطبیق دهد.
اگر دنبال نظم مالی بیشتر در کسب‌وکارتان هستید، می‌توانید نرم‌افزارهای حسابداری کاوش فردا را ببینید یا برای دمو و مشاوره درخواست بدهید.
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار حسابداری پیمانکاری
سوالات متداول مشاغل معاف از مالیات کارتخوان
در ادامه، به سؤالات رایج درباره مالیات کارتخوان، معافیت مشاغل، تکالیف اظهارنامه و تفاوت معافیت مالیاتی با معافیت از کارمزد پاسخ می‌دهیم.
آیا داشتن کارتخوان به‌تنهایی مالیات ایجاد می‌کند؟
خیر. مالیات از درآمد حاصل از فعالیت می‌آید. تراکنش‌های کارتخوان برای تطبیق با اظهارنامه استفاده می‌شود.
سوپرمارکت یا نانوایی از مالیات کارتخوان معاف است؟
به‌طور صنفی نه. در مواد معافیتی که در این مقاله آمد، عنوان این صنوف نیست. درآمدشان تابع قواعد عمومی و معافیت پایه ماده ۱۰۱ است و تعیین نهایی به نوع فعالیت و مجوز بستگی دارد.
کارتخوان شخصی مالیات دارد؟
خود دستگاه نه. اما اگر با آن فروش انجام دهید، تراکنش‌ها می‌تواند نشانه‌ای از درآمد تلقی شود.
آیا کسب‌وکارهای معاف هم باید اظهارنامه بدهند؟
در بیشتر موارد بله. اظهارنامه در موعد قانونی شرط بهره‌مندی از معافیت ماده ۱۰۱ هم هست.
معافیت کارمزد کارتخوان با معافیت مالیاتی یکی است؟
نه. کارمزد هزینه بانکی هر تراکنش است و معافیت از آن ربطی به مالیات بر درآمد ندارد.
جمع‌بندی
فهرست رسمی با عنوان «مشاغل معاف از مالیات کارتخوان» وجود ندارد. آنچه تعیین می‌کند مالیات بدهید یا نه، نوع درآمد شما، مجوز فعالیت و معافیت پایه ماده ۱۰۱ است. حتی اگر معاف باشید، اتصال کارتخوان به پرونده، اظهارنامه و نگهداری اسناد همچنان لازم است.
بهترین کار این است که وضعیت پرونده و کارتخوان‌هایتان را بررسی کنید و درآمدها را تفکیک‌شده ثبت کنید. برای نظم بیشتر در ثبت و گزارش‌گیری، می‌توانید نرم‌افزار حسابداری کاوش فردا را بررسی کنید.
