تفاوت های استانداردهای حسابداری ایران با IFRS در ۵ حوزه اصلی خلاصه میشود: ارائه منصفانه در مقابل الزام قانونی، کاهش ارزش داراییها، حسابداری ابزارهای مالی، مالیات بر درآمد معوق و گزارشگری میاندورهای. این تفاوتها برای حسابداران شاغل در شرکتهای بورسی، دانشبنیان و شرکتهایی که با سرمایهگذاران خارجی کار میکنند اهمیت حیاتی دارد. مدیریت همزمان این دو استاندارد بدون یک نرمافزار حسابداری مناسب که قابلیت گزارشدهی موازی داشته باشد، زمانبر و مستعد خطاست.
اگر میخواهید بدانید این تفاوتها دقیقاً در کار روزمره شما چه تأثیری میگذارند و چطور میتوان آنها را با کمترین خطا مدیریت کرد، ادامه این مقاله را از دست ندهید.
تفاوت های استانداردهای حسابداری ایران با IFRS را میتوان در پنج حوزه اصلی خلاصه کرد:
جدول زیر یک نمای کلی از این تفاوتها ارائه میدهد:
| حوزه | استانداردهای ایران | IFRS |
| ارائه منصفانه | شکل قانونی بر جوهر اقتصادی غلبه دارد | جوهر اقتصادی بر شکل قانونی اولویت دارد |
| کاهش ارزش داراییها | فقط در صورت وجود شواهد عینی؛ برگشت محدود | آزمون سالانه اجباری؛ برگشت کاهش ارزش مجاز است |
| ابزارهای مالی | استاندارد سادهتر؛ مدل زیان تحققیافته | طبقهبندی پیچیدهتر؛ مدل زیان مورد انتظار |
| مالیات بر درآمد | رویکرد ترازنامهای با محدودیت | شناسایی کامل مالیات معوق؛ رویکرد ترازنامهای محض |
| گزارشگری میاندورهای | رویکرد متراکم (از ابتدای سال) | دیدگاه مستقل (هر دوره جداگانه) |
استانداردهای حسابداری ایران از IFRS الهام گرفتهاند و در بسیاری از مفاهیم پایه مشابه هستند. اما به سه دلیل اصلی از نسخه اصلی فاصله گرفتهاند: محدودیتهای شرعی مثل ممنوعیت بهره، محوریت مالیات در گزارشگری مالی ایران و زیرساختهای ناقص بازار سرمایه. در ادامه هر کدام از این ۵ تفاوت را با مثال توضیح میدهیم.
مطالعه بیشتر: مقایسه استانداردهای حسابداری ایران و جهان
این تفاوت، ریشهایترین تفاوت بین دو استاندارد است. درک آن به حسابدار کمک میکند بفهمد چرا بقیه تفاوتها وجود دارند.
در IFRS:
هدف اصلی صورتهای مالی، ارائه تصویر واقعی و منصفانه از وضعیت مالی شرکت است. اگر رعایت یک استاندارد خاص باعث شود این تصویر مخدوش شود، حسابدار میتواند از آن استاندارد عدول کند مشروط بر اینکه این انحراف را کاملاً افشا کند. به عبارت دیگر در IFRS، جوهر اقتصادی بر شکل قانونی اولویت دارد.
در استانداردهای ایران:
صورتهای مالی عمدتاً برای مقاصد قانونی و مالیاتی تهیه میشوند. سازمان امور مالیاتی و نهادهای نظارتی انتظار دارند شرکتها دقیقاً طبق قوانین ملی عمل کنند. انحراف از استاندارد حتی اگر به نفع ارائه منصفانه باشد معمولاً پذیرفته نیست. در عمل، شکل قانونی بر جوهر اقتصادی غلبه دارد.
مثال:
فرض کنید شرکتی تجهیزاتی را به صورت اجاره بلندمدت تهیه کرده که در واقع ماهیت خرید دارد. در IFRS حسابدار موظف است این دارایی و بدهی مربوطه را در ترازنامه ثبت کند چون جوهر اقتصادی آن مالکیت است. اما در استاندارد ایران، به دلیل محدودیتهای قانونی و مالیاتی، همچنان ممکن است به عنوان هزینه عملیاتی ثبت شود.
کاهش ارزش داراییها یکی از حوزههایی است که استانداردهای ایران و IFRS فاصله معناداری با هم دارند و تأثیر مستقیمی بر سود و زیان و حقوق صاحبان سهام دارد.
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار مدیریت سهام
در IFRS (بر اساس IAS 36):
شرکتها موظفند سالانه داراییهای نامشهود با عمر نامحدود و سرقفلی را آزمون کاهش ارزش کنند. مبنای محاسبه، مقایسه مبلغ بازیافتنی دارایی با مبلغ دفتری آن است. مبلغ بازیافتنی بالاترین مقدار از ارزش منصفانه و ارزش استفاده است و ارزش استفاده بر اساس خالص ارزش فعلی جریانهای نقدی آتی محاسبه میشود.
این محاسبه نیاز به پیشبینی آینده و نرخ تنزیل مناسب دارد. نکته مهم اینکه در IFRS، کاهش ارزش ثبتشده میتواند در دورههای بعدی برگشت داده شود به جز سرقفلی.
در استانداردهای ایران (بر اساس استاندارد شماره ۱۱):
آزمون کاهش ارزش فقط زمانی الزامی است که شواهد عینی از کاهش ارزش وجود داشته باشد مثل آسیب فیزیکی به دارایی یا کاهش شدید قیمت بازار. روش محاسبه سادهتر است و کمتر به پیشبینیهای آینده متکی است. برگشت کاهش ارزش هم معمولاً مجاز نیست یا با محدودیتهای زیادی همراه است.
در عمل، بسیاری از شرکتهای ایرانی به دلیل دشواری محاسبه ارزش استفاده، این آزمون را به طور کامل انجام نمیدهند که این خودش یک ریسک حسابرسی جدی است.
این حوزه شاید پیچیدهترین و بزرگترین فاصله بین دو استاندارد باشد. IFRS سه استاندارد اصلی در این حوزه دارد (IFRS 9، IAS 32 و IFRS 7)، در حالی که استانداردهای ایران هنوز در مراحل ابتدایی تدوین این حوزه هستند.
در IFRS (بر اساس IFRS 9):
طبقهبندی داراییهای مالی بر اساس دو معیار انجام میشود: مدل کسبوکار شرکت و ویژگیهای جریانهای نقدی قراردادی. سه دسته اصلی وجود دارد: بهای تمامشده تعدیلشده، ارزش منصفانه از طریق سایر درآمدهای جامع و ارزش منصفانه از طریق سود و زیان. مهمتر از همه اینکه ذخیره کاهش ارزش بر اساس مدل زیان مورد انتظار محاسبه میشود. یعنی حتی قبل از وقوع زیان هم باید ذخیره بگیرید. مشتقات و ابزارهای مالی پیچیده مثل اختیار معامله و سوآپ هم باید در ترازنامه شناسایی شوند.
در استانداردهای ایران (بر اساس استاندارد شماره ۱۷):
استاندارد ملی در این حوزه بسیار خلاصهتر و سادهتر از IFRS 9 است. بسیاری از ابزارهای مالی جدید مثل مشتقات، اختیار معامله و سوآپ در عمل در ایران شناسایی و اندازهگیری نمیشوند. مدل ذخیره کاهش ارزش هنوز مدل زیان تحققیافته است. یعنی تا زمانی که شواهد عینی از وقوع زیان وجود نداشته باشد، ذخیرهای نمیگیریم.
مثال:
فرض کنید شرکتی سهام شرکت دیگری را خریداری کرده است. در IFRS، اگر این سهام برای مبادله در کوتاهمدت نگهداری شود، باید در پایان هر دوره به ارزش منصفانه ارزیابی شود و تغییرات ارزش آن به سود و زیان برود. در استاندارد ایران، همین سهام معمولاً به بهای تمامشده یا ارزش بازار اگر پایینتر آمده باشد ثبت میشود و افزایش ارزش شناسایی نمیشود.
حسابداری مالیات بر درآمد یکی از حوزههایی است که استانداردهای ایران نسبتاً به IFRS نزدیک است اما تفاوتهای مهمی در اجرا وجود دارد که در عمل کار حسابدار را پیچیده میکند.
در IFRS (بر اساس IAS 12):
مبنای محاسبه مالیات، تفاوت بین مبلغ دفتری دارایی یا بدهی و مبنای مالیاتی آن رویکرد ترازنامهای است. هم داراییهای مالیات معوق و هم بدهیهای مالیات معوق باید برای همه تفاوتهای موقت شناسایی شوند. نرخ مالیات مورد استفاده، نرخی است که در تاریخ برگشت تفاوت موقت انتظار میرود اعمال شود.
در استانداردهای ایران (بر اساس استاندارد شماره ۱۸):
رویکرد استاندارد ایران هم ترازنامهای است، اما در عمل بسیاری از شرکتها از رویکرد سادهتر استفاده میکنند. شناسایی دارایی مالیات معوق محدودتر است و فقط در صورتی که احتمال منتفع شدن از آن وجود داشته باشد انجام میشود.
چالش اصلی در ایران:
بزرگترین چالش اجرایی، عدم قطعیت در نرخهای مالیاتی آینده است. معافیتهای مالیاتی متعدد، نرخهای مختلف برای صنایع گوناگون و تغییرات مکرر قوانین مالیاتی، محاسبه مالیات معوق را در ایران بسیار دشوار کرده است. در عمل، بسیاری از شرکتهای ایرانی افشای کامل استاندارد ۱۸ را انجام نمیدهند که این خودش یک نقطه ضعف در گزارشگری مالی آنهاست.
این تفاوت کمبحثترین اما از نظر کاربردی یکی از مهمترینهاست به خصوص برای حسابدارانی که در شرکتهای بورسی کار میکنند و هر فصل باید گزارش مالی ارائه دهند.
در IFRS (بر اساس IAS 34):
رویکرد غالب، دیدگاه مستقل است یعنی هر دوره میاندورهای به عنوان یک دوره مجزا در نظر گرفته میشود. درآمدها و هزینهها بر اساس همان اصول سالانه شناسایی میشوند و صورتهای مالی میتوانند خلاصهشده باشند اما باید اطلاعات ضروری را پوشش دهند.
در استانداردهای ایران (بر اساس استاندارد شماره ۲۲):
گزارش ششماهه نشاندهنده عملکرد تجمعی از ابتدای سال است، نه فقط عملکرد فصل دوم. افشاهای الزامی بیشتر و جزئیتر از IFRS است. برخی هزینههای فصلی مثل تبلیغات نوروزی در استاندارد ایران در همان دوره شناسایی میشوند، در حالی که در IFRS ممکن است به دورههای دیگر سرشکن شوند.
تأثیر عملی:
یکی از رایجترین خطاهای حسابداران ایرانی، قاطی کردن رویکرد مستقل IFRS با رویکرد متراکم ایران است. برای شرکتهای بورسی، سازمان بورس به شدت بر رعایت استاندارد ۲۲ نظارت دارد و اشتباه در این حوزه میتواند منجر به تذکر یا جریمه شود.
این ۵ تفاوت در موقعیتهای مشخصی از کار روزمره حسابدار ایرانی خودشان را نشان میدهند:
وقتی شرکت به دنبال سرمایهگذار خارجی است: سرمایهگذار خارجی با IFRS آشناست و صورتهای مالی بر اساس استانداردهای ملی ایران برای او قابل تفسیر نیست. حسابدار باید بتواند همان اعداد را با قواعد IFRS بازنویسی کند و این بدون آشنایی عمیق با هر دو استاندارد ممکن نیست.
وقتی در شرکت بورسی کار میکنید: باید همزمان دو زبان مالی بلد باشید یکی برای سازمان امور مالیاتی و دیگری برای سازمان بورس. یک مجموعه اطلاعات مالی باید دو بار و با دو رویکرد متفاوت گزارش شود. مدیریت این دوگانگی بدون ابزار مناسب، زمانبر و مستعد خطاست.
وقتی در شرکت دانشبنیان کار میکنید: مخارج توسعهای که در استانداردهای ایران هزینه هستند، در IFRS میتوانند به عنوان دارایی ثبت شوند. این تفاوت روی ارزیابی شرکت برای جذب سرمایه تأثیر مستقیم دارد.
وقتی با حسابرس بینالمللی کار میکنید: این حسابرسان با رویکرد IFRS کار میکنند و ناآشنایی با تفاوتها میتواند فرآیند حسابرسی را طولانی و پرهزینه کند.
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار حسابداری پیمانکاری
حسابداری که باید همزمان دو استاندارد را مدیریت کند، به نرمافزاری نیاز دارد که این دوگانگی را پشتیبانی کند. یک نرمافزار حسابداری مناسب باید:
گزارشدهی موازی داشته باشد: از یک مجموعه داده مالی، هم گزارش بر اساس استانداردهای ملی و هم گزارش بر اساس IFRS تهیه کند. بدون این قابلیت، یعنی دو بار ورود اطلاعات و دو برابر احتمال خطا.
محاسبه استهلاک دوگانه داشته باشد: در استانداردهای ایران نرخهای استهلاک طبق جداول مالیاتی تعیین میشوند. در IFRS بر اساس برآوردهای واقعی. نرمافزار باید هر دو روش را همزمان محاسبه و گزارش دهد.
مخارج تحقیق و توسعه را تفکیک کند: برای شرکتهایی که مخارج تحقیق و توسعه دارند، نرمافزار باید از همان ابتدا مشخص کند کدام بخش در مرحله تحقیق است و کدام به مرحله توسعه رسیده چون این تفکیک برای ثبت صحیح بر اساس IFRS ضروری است.
حسابرسیپذیر باشد: IFRS استانداردهای افشای بالاتری دارد. نرمافزار باید لاگ کامل تمام تغییرات را نگه دارد تا در صورت حسابرسی بینالمللی، تمام مراحل ثبت قابل ردیابی باشند.
با سامانه مودیان منطبق باشد: شرکتهای ایرانی باید همزمان هم الزامات سامانه مودیان را رعایت کنند و هم گزارشهای IFRS تهیه کنند. نرمافزاری که فقط یکی از این دو را پشتیبانی کند، برای شرکتهای بورسی کافی نیست.
مجموعه کاوش طیف گستردهای از نرمافزارهای حسابداری را ارائه میدهد که این قابلیتها را دارند و با الزامات قانونی ایران کاملاً منطبق هستند. اگر نمیدانید کدام نرمافزار برای شرکت شما مناسبتر است، کارشناسان کاوش راهنماییتان میکنند.
خیر. استانداردهای ایران از IFRS الهام گرفتهاند اما در ۵ حوزه اصلی تفاوتهای قابل توجهی دارند. ریشه این تفاوتها در محدودیتهای شرعی، محوریت مالیات در گزارشگری مالی ایران و زیرساختهای ناقص بازار سرمایه است.
شرکتهای پذیرفتهشده در بورس، شرکتهای فرعی و وابسته آنها، بانکها و شرکتهای بیمه ملزم به تهیه صورتهای مالی تلفیقی بر اساس IFRS هستند. سایر شرکتهای خصوصی همچنان میتوانند فقط از استانداردهای ملی استفاده کنند.
IFRS به مراتب پیچیدهتر است. استانداردهای ایران اغلب نسخه سادهشده IFRS هستند به جز در حوزه ابزارهای مالی که فاصله بسیار زیاد است. حسابداری که IFRS را بداند به راحتی میتواند با استانداردهای ایران کار کند، اما عکس این قضیه صادق نیست.
خیر. اما برای شرکتهای مشمول قانون تجارت، تهیه صورتهای مالی رسمی بر اساس استانداردهای ملی الزامی است. IFRS میتواند به عنوان گزارش مکمل برای سرمایهگذاران خارجی ارائه شود.
در کوتاهمدت بعید است. موانع اصلی شامل محوریت مالیات و زیرساختهای ناقص بازار سرمایه است. اما روند کلی به سمت همگرایی تدریجی است و هر چند سال یکبار استانداردهای ملی بازنگری و به IFRS نزدیکتر میشوند.
برای دریافت مقالات بیشتر، میتوانید ایمیل خود را وارد کنید.
آخرین مقالات
محصولات
