انواع صورت های مالی اساسی پنج مورد است: صورت وضعیت مالی (ترازنامه)، سود و زیان، سود و زیان جامع، تغییرات در حقوق مالکانه و جریان‌های نقدی. هر کدام به سؤال متفاوتی جواب می‌دهد: شرکت چه دارایی و بدهی‌ای دارد، چقدر سود کرده، سرمایه مالکان چرا تغییر کرده و پول نقد از کجا آمده و کجا رفته است. این صورت‌ها از اطلاعاتی ساخته می‌شوند که در طول سال ثبت شده‌اند؛ برای همین ثبت دقیق اسناد در نرم افزار حسابداری پایه هر گزارش مالی قابل اتکاست. در مثال عددی همین مقاله، رابطه این پنج صورت را قدم‌به‌قدم و با اعداد سازگار می‌بینید.
در ادامه مقاله می ببینید چرا شرکتی که ۱۶۰ میلیون ریال سود کرده، ۶۰ میلیون ریال از نقدش کم شده است.
انواع صورت های مالی اساسی
طبق استاندارد حسابداری ۱ (تجدیدنظر شده ۱۳۹۷)، مجموعه کامل صورت‌های مالی شامل همین پنج صورت و یادداشت‌های توضیحی است. استاندارد برای همه آن‌ها اهمیت یکسان قائل است. پس نمی‌شود فقط ترازنامه و سود و زیان را دید و بقیه را فرعی دانست.
یک نکته درباره نام‌ها: «صورت جریان‌های نقدی» نام امروزی همان چیزی است که قبلاً «صورت جریان وجوه نقد» می‌گفتند. اگر هر دو را در منابع دیدید، یک گزارش را می‌گویند.
هر صورت مالی به یک سؤال متفاوت جواب می‌دهد و تصویر کامل وقتی ساخته می‌شود که همه کنار هم خوانده شوند.
| صورت مالی | به چه سؤالی جواب می‌دهد؟ |
| صورت وضعیت مالی | شرکت چه دارایی و بدهی‌ای دارد؟ |
| صورت سود و زیان | در این دوره سود کرده یا زیان؟ |
| صورت سود و زیان جامع | عملکرد کل دوره، با احتساب اقلام خاص، چقدر بوده؟ |
| صورت تغییرات در حقوق مالکانه | سهم مالکان چرا و چقدر تغییر کرده؟ |
| صورت جریان‌های نقدی | پول از کجا آمده و کجا رفته؟ |
1. صورت وضعیت مالی (ترازنامه)
ترازنامه وضعیت شرکت را در یک تاریخ مشخص نشان می‌دهد، مثلاً پایان سال مالی. سه بخش دارد: دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه. این سه با یک معادله به هم وصل‌اند:
دارایی‌ها = بدهی‌ها + حقوق مالکانه
دارایی‌ها معمولاً به جاری (مثل وجه نقد، مطالبات و موجودی کالا) و دارایی غیرجاری (مثل ساختمان و تجهیزات) تقسیم می‌شوند. بدهی‌ها هم به همین شکل جاری و بلندمدت‌اند. این تفکیک کمک می‌کند ببینید شرکت برای پرداخت تعهدات کوتاه‌مدت‌اش چقدر منابع در دسترس دارد.
ترازنامه نمی‌گوید شرکت در طول سال چقدر سود کرده. برای آن باید سراغ صورت بعدی رفت.
2. صورت سود و زیان
سود و زیان عملکرد شرکت را در یک دوره (مثلاً یک سال) نشان می‌دهد. ساختارش ساده است:
فروش منهای بهای تمام‌شده کالا یا خدمات فروخته‌شده، می‌شود سود ناخالص.
کسر هزینه‌های عملیاتی مثل حقوق، اجاره و استهلاک، سود عملیاتی را می‌دهد. بعد از کسر مالیات و سایر اقلام، به سود خالص می‌رسید.
مراقب باشید: سود خالص یعنی درآمدها بیشتر از هزینه‌ها بوده، نه اینکه همین مقدار پول نقد در حساب شرکت جمع شده است. چرا؟ در بخش مثال می‌بینید.
3. صورت سود و زیان جامع
این صورت از همان سود خالص شروع می‌کند و «سایر اقلام سود و زیان جامع» را به آن اضافه می‌کند. اقلام مورد نظر آن دسته از درآمدها و هزینه‌هایی‌اند که طبق استانداردها مستقیماً در این بخش ثبت می‌شوند و در صورت سود و زیان دیده نمی‌شوند. مثال معروفش مازاد تجدید ارزیابی دارایی‌هاست.
جمع سود خالص و این اقلام، سود و زیان جامع را می‌سازد. اگر چنین اقلامی وجود نداشته باشد، سود جامع با سود خالص برابر است.
4. صورت تغییرات در حقوق مالکانه
حقوق مالکانه در ترازنامه فقط یک عدد در پایان دوره است. این صورت نشان می‌دهد آن عدد چطور از ابتدا به انتها رسیده:
مانده ابتدای دوره + افزایش سرمایه + سود جامع − سود تقسیمی = مانده پایان دوره
بنابراین این صورت یک پل بین سود و زیان (و سود جامع) و ترازنامه است. اگر کسی بپرسد «چرا سرمایه یا سود انباشته تغییر کرد؟»، جوابش اینجاست.
5. صورت جریان‌های نقدی
این صورت نشان می‌دهد پول واقعی از کجا آمده و کجا خرج شده. جریان‌ها در سه گروه آورده می‌شوند:
- فعالیت‌های عملیاتی: نقدی که از کار اصلی شرکت وارد یا خارج می‌شود.
- فعالیت‌های سرمایه‌گذاری: مثل خرید و فروش دارایی‌های بلندمدت.
- فعالیت‌های تأمین مالی: مثل افزایش سرمایه، دریافت و بازپرداخت وام و پرداخت سود سهام.
شرکتی ممکن است سودآور باشد ولی پول کافی برای پرداخت بدهی‌هایش نداشته باشد. دلیلش این است که سود و زیان بر پایه درآمد و هزینه‌های شناسایی‌شده حساب می‌شود، و جریان‌های نقدی فقط ورود و خروج واقعی پول را نشان می‌دهد.
یادداشت‌های توضیحی
پنج صورت بالا فقط عدد دارند. یادداشت‌ها توضیح می‌دهند آن عدد‌ها از کجا آمده‌اند: رویه‌های حسابداری مورد استفاده، ریز اقلام مهم و تعهدات شرکت. برای مثال ترازنامه ممکن است یک رقم کلی برای دارایی‌های ثابت نشان بدهد، اما اینکه از چه روشی برای محاسبه استهلاک استفاده شده یا هر گروه چقدر است، در یادداشت‌ها می‌آید. به همین دلیل خواندن صورت‌ها بدون یادداشت‌ها ممکن است گمراه‌کننده باشد.
ارتباط پنج صورت مالی اساسی با یک مثال عددی
مثالی ساده را دنبال کنیم (ارقام به میلیون ریال و فرضی است).
ابتدای سال: نقد ۲۰۰، موجودی کالا ۳۰۰ و دارایی ثابت ۵۰۰؛ جمع دارایی‌ها ۱٬۰۰۰. بدهی‌ها ۴۰۰ و حقوق مالکانه ۶۰۰ است.
طی سال:
- فروش ۱٬۲۰۰ بوده که ۲۰۰ آن هنوز وصول نشده است.
- بهای تمام‌شده ۷۰۰ و هزینه‌ها ۲۵۰ نقدی پرداخت شده‌اند (موجودی کالا تغییری نکرده).
- استهلاک ۵۰ است.
- مالیات با نرخ فرضی ۲۰٪، یعنی ۴۰، هنوز پرداخت نشده.
- ۱۰۰ سرمایه افزایش یافته، ۴۰ سود تقسیمی پرداخت شده، ۵۰ از وام بازپرداخت شده و ۱۲۰ دارایی ثابت خریداری شده است.
نتیجه در هر صورت:
| صورت | نتیجه |
| سود و زیان | سود ناخالص ۵۰۰ ← سود عملیاتی ۲۰۰ ← سود خالص ۱۶۰ |
| تغییرات در حقوق مالکانه | ۶۰۰ + ۱۰۰ + ۱۶۰ − ۴۰ = ۸۲۰ |
| جریان‌های نقدی | عملیاتی ۵۰+، سرمایه‌گذاری ۱۲۰−، تأمین مالی ۱۰+؛ نقد از ۲۰۰ به ۱۴۰ رسیده |
| وضعیت مالی | دارایی‌ها ۱٬۲۱۰ = بدهی‌ها ۳۹۰ + حقوق مالکانه ۸۲۰ |
اینجا سود جامع با سود خالص برابر گرفته شده، چون فرض کردیم سایر اقلام سود و زیان جامع وجود ندارد.
نکته جالب مثال: شرکت ۱۶۰ سود کرده، اما نقدش ۶۰ کم شده است. دلیلش این است که ۲۰۰ از فروش هنوز وصول نشده و ۱۲۰ هم برای خرید دارایی خرج شده. اگر فقط به سود و زیان نگاه می‌کردید، این را نمی‌دیدید.
هر یک از انواع صورت های مالی اساسی چه اطلاعاتی ارائه می‌دهند؟
- می‌خواهید بدانید شرکت چه دارایی و بدهی دارد؟ صورت وضعیت مالی.
- می‌خواهید بدانید در یک دوره سود کرده یا زیان؟ صورت سود و زیان، و برای تصویر کامل‌تر، سود و زیان جامع.
- می‌خواهید بدانید حقوق مالکانه چرا تغییر کرد؟ صورت تغییرات در حقوق مالکانه.
- می‌خواهید بدانید پول از کجا آمد و کجا رفت، یا شرکت چقدر نقدینگی دارد؟ صورت جریان‌های نقدی.
- می‌خواهید ارقام را درست تفسیر کنید؟ یادداشت‌های توضیحی.
نقش ثبت دقیق اسناد و نرم‌افزار حسابداری
همه این صورت‌ها از یک منبع ساخته می‌شوند: اسناد و اطلاعاتی که در طول سال ثبت شده‌اند. اگر درآمدی در جای اشتباه ثبت شود یا هزینه‌ای در دسته نادرست بنشیند، اثرش در چند صورت مالی با هم دیده می‌شود. برای همین ثبت منظم و طبقه‌بندی درست دارایی‌ها، بدهی‌ها، درآمدها و هزینه‌ها پایه‌ی هر گزارش مالی قابل اتکاست.
نرم‌افزار حسابداری به نظم دادن به همین ثبت‌ها و گزارش‌گیری از اطلاعات ثبت‌شده کمک می‌کند. اگر می‌خواهید ببینید این نظم‌دهی در کسب‌وکار شما چطور جواب می‌دهد، می‌توانید درخواست دمو یا مشاوره کاوش فردا را ثبت کنید.
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار حسابداری پیمانکاری
سؤالات متداول انواع صورت های مالی اساسی
در ادامه، به سؤالات رایج درباره جایگاه یادداشت‌های توضیحی در مجموعه صورت‌های مالی، اهمیت هر صورت، بررسی نقدینگی و ارزیابی سودآوری شرکت پاسخ می‌دهیم تا بدانید برای هر تحلیل مالی باید به کدام گزارش مراجعه کنید.
آیا یادداشت‌های توضیحی جزو صورت‌های مالی‌اند؟
بله، جزو مجموعه کامل صورت‌های مالی‌اند، اما یکی از پنج صورت اصلی نیستند. نقششان تکمیل و توضیح ارقام آن پنج صورت است.
مهم‌ترین صورت مالی کدام است؟
استاندارد برای همه صورت‌ها اهمیت یکسان قائل است. اینکه کدام برای شما مهم‌تر باشد، به سؤالتان بستگی دارد.
کدام صورت وضعیت نقدینگی شرکت را نشان می‌دهد؟
صورت جریان‌های نقدی. ترازنامه هم با نشان دادن دارایی‌ها و بدهی‌های جاری برای بررسی توان پرداخت کمک می‌کند.
برای بررسی سودآوری کدام صورت را ببینیم؟
صورت سود و زیان. اگر اقلام خاص مثل تجدید ارزیابی هم مهم است، سود و زیان جامع را هم ببینید.
