بدهی مالیاتی قطعی مودیانی که توان پرداخت یکجا ندارند، طبق ماده ۱۶۷ قانون مالیات‌های مستقیم از تاریخ ابلاغ حداکثر تا ۳ سال قابل تقسیط است. پذیرش درخواست با اداره مالیاتی است و هنگام تقسیط باید دست‌کم ۱۵٪ از بدهی نقداً پرداخت شود. مدت نهایی به نوع بدهی و زمان ثبت درخواست بستگی دارد. استفاده از نرم افزار حسابداری نیز به مودیان کمک می‌کند وضعیت بدهی‌ها و تعهدات مالی خود را دقیق‌تر مدیریت کنند.
اما برای تقسیط بدهی مالیاتی مودیان چه شرایطی وجود دارد، چگونه باید درخواست داد و اگر یک قسط پرداخت نشود چه پیامدی در انتظار مودی است؟ در ادامه، مراحل و نکات مهم تقسیط بدهی مالیاتی را بررسی می‌کنیم.
کدام بدهی‌های مالیاتی قابل تقسیط هستند؟
بدهی قطعی مالیات‌های مستقیم و ارزش افزوده و همچنین مالیات ابرازی قابل تقسیط است، اما سقف مدت برای هر کدام فرق می‌کند.
| نوع بدهی | وضعیت | توضیح |
| مالیات مستقیم (عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی، مشاغل) | بعد از ابلاغ برگ قطعی | مبنا ماده ۱۶۷ |
| مالیات و عوارض ارزش افزوده | بعد از ابلاغ برگ قطعی | سقف مدت کوتاه‌تر |
| مالیات ابرازی | پیش از رسیدگی و قطعیت | سقف مدت کوتاه‌تر از بدهی قطعی |
| مالیات بر ارث | در چارچوب مالیات‌های مستقیم | مانند سایر مالیات‌های مستقیم بررسی می‌شود |
اگر هنوز به برگ تشخیص معترض‌اید
ثبت درخواست تقسیط جای اعتراض را نمی‌گیرد. تقسیط یعنی مبلغ را پذیرفته‌اید و فقط برای پرداخت آن مهلت می‌خواهید. اگر اصل مالیات را قبول ندارید، پیش از پایان مهلت اعتراض، از مسیر قانونی اعتراض کنید.
شرایط پذیرش درخواست تقسیط بدهی مالیاتی مودیان
پذیرش درخواست خودکار نیست. اداره مالیات با بررسی مدارک و سوابق، درباره مبلغ و تعداد اقساط تصمیم می‌گیرد. مواردی که معمولاً در این بررسی اهمیت دارند:
- ناتوانی در پرداخت یکجا: با دلیل مشخص و سند ثابت شود. نوشتن «امکان پرداخت ندارم» کافی نیست.
- وضعیت بدهی: برگ قطعی ابلاغ شده یا مالیات ابرازی تعیین تکلیف شده باشد.
- سوابق مودی: اظهارنامه‌های ثبت‌نشده یا توافق تقسیط نقض‌شده قبلی روی تصمیم اثر منفی می‌گذارد.
- آمادگی برای پیش‌پرداخت: مبلغ نقدی باید قابل پرداخت باشد.
حداکثر مدت و تعداد اقساط
سقف مدت تقسیط بر اساس نوع بدهی تعیین می‌شود (بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۲/۵۱۵۱۰ مورخ ۱۴۰۲/۰۷/۳۰، بندهای ۱۲ و ۲-۱۲):
| نوع بدهی | حداکثر مدت |
| مالیات مستقیم قطعی | ۳ سال از تاریخ ابلاغ |
| مالیات و عوارض ارزش افزوده قطعی | ۱ سال |
| مالیات ابرازی مستقیم | ۱ سال |
| مالیات و عوارض ابرازی ارزش افزوده | ۶ ماه |
اثر تأخیر در ثبت درخواست
به ازای هر ماه که از مهلت تسلیم اظهارنامه یا سررسید پرداخت می‌گذرد، یک ماه از مدت تقسیط کم می‌شود. این کاهش در بدهی مستقیم تا ۱۸ ماه و در ارزش افزوده تا ۹ ماه ادامه می‌یابد (بند ۱-۱۲ همان بخشنامه و اصلاحیه بعدی آن). برگ قطعی معمولاً مدتی پس از سررسید ابلاغ می‌شود. بنابراین ممکن است مدت قابل تقسیط عملاً کمتر از سقف سه‌ساله باشد.
مطالعه بیشتر: چگونه اظهارنامه برآوردی خود را به‌صورت درست و بدون جریمه ارسال کنیم؟
«سه سال» سقف قانونی است، نه تعداد اقساطی که برای همه تضمین شود. اداره با توجه به مبلغ بدهی، سوابق و توان پرداخت، تعداد اقساط را تعیین می‌کند.
پیش‌پرداخت چقدر است و قسط چگونه محاسبه می‌شود؟
هنگام تقسیط باید دست‌کم ۱۵٪ از مجموع «اصل بدهی، جرائم غیرقابل‌بخشش و جرائمی که بخشودگی آن‌ها پذیرفته نشده» نقداً پرداخت شود (بخشنامه ۱۴۰۲/۰۷/۳۰، بند ۱۳).
مانده بدهی بعد از پیش‌پرداخت تقسیط می‌شود. اصل بدهی و جرائم باقی‌مانده با هم و به نسبت در هر قسط منظور می‌شوند (بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۴/۵۰۴ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۲۱، بند ۵).
مثال برای درک روش: فرض کنید مجموع اصل و جرائم غیرقابل‌بخشش ۱ میلیارد تومان است. پیش‌پرداخت ۱۵٪ برابر ۱۵۰ میلیون تومان می‌شود و مانده ۸۵۰ میلیون تومان است. اگر اداره با ۱۲ قسط موافقت کند، هر قسط حدود ۷۰٫۸ میلیون تومان است. مبلغ و تعداد واقعی اقساط را اداره مالیاتی تعیین می‌کند.
تسهیلات موقت ۱۴۰۵
بخشنامه‌های موقت ممکن است پیش‌پرداخت بیشتر یا مدت متفاوت تعیین کنند و نباید آن‌ها را قاعده عمومی دانست. برای نمونه، در بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۴۷ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۱۷ برای مالیات ابرازی عملکرد ۱۴۰۴ اشخاص حقوقی، اگر اظهارنامه تا ۱۴۰۵/۰۶/۳۱ تسلیم و ترتیب پرداخت داده می‌شد، حداقل ۴۰٪ نقد و مانده تا ۳ ماه مجاز بود. برای اشخاص حقوقی تولیدی، حداقل ۲۵٪ نقد و مانده تا ۵ ماه تعیین شده بود. اقدام در مهر ۱۴۰۵، پیش‌پرداخت را ۱۰ تا ۲۰ واحد درصد بیشتر و مدت را یک تا دو ماه کمتر می‌کند.
مدارک لازم برای درخواست تقسیط
مدارک باید با دلیل ناتوانی که در نامه نوشته‌اید هماهنگ باشد. مثلاً اگر علت را وصول‌نشدن مطالبات اعلام کرده‌اید، فهرست بدهکاران یا چک‌های برگشتی را ضمیمه کنید.
- درخواست کتبی تقسیط (امضای مجاز)
- تصویر برگ قطعی، برگ مطالبه یا شناسه بدهی
- شماره پرونده مالیاتی و کد/شناسه ملی
- آخرین اظهارنامه مالیاتی
- صورت‌های مالی یا گزارش سود و زیان
- گردش حساب بانکی
- فهرست مطالبات وصول‌نشده
- اسناد بدهی بانکی و تجاری
- مدارک نماینده یا صاحب امضای مجاز
- برنامه پیشنهادی پرداخت (پیش‌پرداخت، تعداد و مبلغ اقساط)
مراحل ثبت درخواست تقسیط
- مبلغ، نوع و دوره مالیاتی بدهی را مشخص کنید و میان اصل و جرائم تفکیک قائل شوید.
- مدارک را آماده کنید.
- درخواست را از سامانه یا اداره امور مالیاتی ثبت کنید.
- پیش‌پرداخت را پرداخت کنید.
- منتظر ابلاغ موافقت و برنامه اقساط بمانید.
- قبوض اقساط را دریافت کنید و سررسیدها را ثبت کنید.
ثبت از طریق سامانه یا اداره
در برخی پرونده‌ها گزینه «تقسیط» یا «ترتیب پرداخت» در درگاه ملی خدمات الکترونیک مالیاتی فعال است. اگر این گزینه را نمی‌بینید، بدهی قدیمی است یا پرونده شرایط خاص دارد؛ در این حالت درخواست کتبی را به اداره امور مالیاتی محل پرونده بدهید. ثبت درخواست به‌تنهایی پذیرش نیست و موافقت باید به شما ابلاغ شود.
نمونه نامه درخواست تقسیط
ریاست محترم اداره امور مالیاتی ……
موضوع: درخواست تقسیط بدهی مالیاتی
اینجانب/شرکت …… (کد/شناسه ملی ……، شماره پرونده ……) بر اساس برگ قطعی شماره …… مورخ …… بدهی مالیاتی به مبلغ ……
ریال دارم. به دلیل …… (دلیل مستند ناتوانی) پرداخت یکجا ممکن نیست. با استناد به ماده ۱۶۷ قانون مالیات‌های مستقیم،
درخواست دارم با پرداخت …… ریال پیش‌پرداخت و تقسیط مانده در …… قسط موافقت فرمایید. مدارک پیوست است.
نام، سمت، تاریخ، مهر و امضا
تقسیط و بخشودگی جرائم: رابطه این دو چیست؟
تقسیط یعنی پرداخت بدهی در چند مرحله. بخشودگی یعنی حذف بخشی از جرائم قابل‌بخشش. این دو فرایند جدا هستند و می‌توانند همزمان اعمال شوند.
| چیست | چه چیزی را عوض می‌کند | کجا پیگیری می‌شود | |
| تقسیط | پرداخت در چند قسط | زمان‌بندی پرداخت | اداره مالیاتی پرونده |
| بخشودگی | کاهش جرائم قابل‌بخشش | مبلغ جرائم | اداره مالیاتی (ماده ۱۹۱) |
| اعتراض | رد اصل مالیات | مبلغ اصل بدهی | هیئت حل اختلاف |
بخشودگی جرائم بر اساس ماده ۱۹۱ قانون مالیات‌های مستقیم انجام می‌شود. قواعد آن با بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۴/۵۰۴ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۲۱ از ۱۴۰۴/۰۸/۰۱ تغییر کرده است. اگر مانده بدهی تقسیط شود، بخشودگی مشروط به پرداخت اقساط در سررسید است (همان بخشنامه، بند ۹). تأخیر در ثبت درخواست هم سقف بخشودگی را کم می‌کند. جزئیات را در بخشودگی جرائم مالیاتی ببینید.
اگر یک قسط را پرداخت نکنید چه می‌شود؟
پرداخت‌نکردن یک قسط در سررسید می‌تواند آثار زیر را داشته باشد:
| رویداد | پیامد احتمالی |
| عدم پرداخت قسط در سررسید | توافق تقسیط نقض‌شده تلقی می‌شود، مانده بدهی مطالبه می‌شود و بخشودگی مشروط از بین می‌رود |
| ادامه عدم پرداخت | اقدام اجرایی برای وصول بدهی |
جریمه ماده ۱۹۰، یعنی ۲٫۵٪ مالیات به ازای هر ماه تأخیر از سررسید، برای پرداخت پس از موعد قانونی است. مبلغ جرائمی که در برنامه اقساط شما منظور شده، در همان برنامه ابلاغی درج می‌شود و پیش از امضا باید آن را بررسی کنید.
اگر احتمال می‌دهید قسطی را نتوانید بپردازید، پیش از سررسید موضوع را با اداره پرونده مطرح کنید. پس از سررسید، اصلاح برنامه دشوارتر است.
چرا درخواست تقسیط رد یا کوتاه می‌شود؟
این موارد از دلایل رایج رد درخواست یا کاهش تعداد اقساط هستند:
- درخواست بدون دلیل و سند
- پیشنهاد اقساطی که با توان واقعی کسب‌وکار نمی‌خواند
- سابقه نقض توافق قبلی
- ثبت دیرهنگام درخواست
- اظهارنامه‌ها و تکالیف مالیاتی ناقص
- مبلغ یا دوره نامشخص بدهی
- نامه بدون امضای مجاز
- پرداخت‌نکردن پیش‌پرداخت
بررسی‌های پیش از امضای توافق
- اصل مالیات و جرائم تفکیک‌شده است
- بخشودگی (اگر موافقت شده) در پرونده ثبت شده است
- مبلغ پیش‌پرداخت و تاریخ همه سررسیدها را دارید
- روش دریافت و پرداخت قبوض روشن است
- شرایط لغو توافق را می‌دانید
- نسخه‌ای از درخواست و موافقت‌نامه را نگه داشته‌اید
ثبت منظم بدهی‌ها و اقساط با نرم‌افزار حسابداری
پرداخت اقساط به‌موقع به اطلاعات مالی دقیق بستگی دارد: بدانید چه مبلغی کی سررسید می‌شود، نقدینگی ماه بعد چقدر است و مدارک پرونده کجاست. این همان چیزی است که در هنگام درخواست تقسیط هم مورد پرسش قرار می‌گیرد.
نرم‌افزار حسابداری کمک می‌کند درآمد، هزینه، بدهی‌ها و مانده حساب‌ها منظم ثبت شود و گزارش‌هایش برای پیش‌بینی نقدینگی و ضمیمه کردن مدارک آماده باشد. برای آشنایی با نرم‌افزارهای حسابداری کاوش فردا، درخواست دمو یا مشاوره ثبت کنید.
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار حسابداری پیمانکاری
سؤالات متداول-تقسیط بدهی مالیاتی مودیان
در ادامه، به سؤالات رایج درباره شرایط تقسیط بدهی مالیاتی مودیان، مدارک و ضمانت‌های احتمالی، پرداخت اقساط و بخشودگی جرائم پاسخ می‌دهیم.
آیا برای تقسیط مالیات به ضامن یا وثیقه نیاز است؟
خیر؛ در متن ماده ۱۶۷ چنین شرطی نیامده است.
آیا اشخاص حقوقی هم می‌توانند مالیات را تقسیط کنند؟
بله، ماده ۱۶۷ درباره مودیان به‌طور کلی است و اشخاص حقوقی را هم شامل می‌شود.
آیا با تقسیط، مفاصاحساب مالیاتی صادر می‌شود؟
خیر، تقسیط به‌تنهایی تسویه نیست؛ تا پرداخت آخرین قسط بدهی باقی است.
آیا می‌توان مانده بدهی را زودتر پرداخت کرد؟
بله، مبلغ تسویه را اداره پرونده اعلام می‌کند.
اگر نتوانم قسطی را در موعد بپردازم چه کنم؟
پیش از سررسید با اداره پرونده تماس بگیرید و وضعیت را مطرح کنید.
آیا همزمان با تقسیط می‌شود بخشودگی جرائم گرفت؟
بله، ممکن است؛ بخشودگی مشروط به پرداخت اقساط در سررسید است.
