اظهارنامه برآوردی نوعی اظهارنامه مالیاتی است که مؤدی درآمد و هزینههای خود را بهصورت تخمینی اعلام میکند. این اظهارنامه بیشتر برای مشاغل جدید یا فاقد دفاتر قانونی کاربرد دارد و هدف آن تسهیل فرآیند مالیاتی و جلوگیری از تأخیر در ارائه اظهارنامه عملکرد است. تنظیم آن با استفاده از نرم افزار حسابداری و از طریق سامانه مالیاتی انجام میشود و امکان اصلاح تا پیش از صدور برگ تشخیص مالیات وجود دارد.
اظهارنامه برآوردی چیست؟
اظهارنامه برآوردی نوعی اظهارنامه مالیاتی است که در آن مؤدی، درآمد و هزینههای خود را بهصورت تخمینی یا برآوردی به سازمان امور مالیاتی اعلام میکند. این اظهارنامه معمولاً برای مشاغل تازهتأسیس، شرکتهای فاقد سوابق مالی مشخص یا کسبوکارهایی که بهدلایلی امکان ارائه اظهارنامه عملکرد دقیق ندارند، کاربرد دارد.
بر اساس ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم، سازمان امور مالیاتی میتواند برای برخی مشاغل و اصناف، درآمد مشمول مالیات را بهصورت برآوردی تعیین کند. در این حالت مؤدی موظف است بر اساس برآورد سازمان یا برآورد خود، اظهارنامهای تکمیل کرده و مالیات مربوط را بپردازد.
مطالعه بیشتر: راهنمای جامع انواع مالیات
هدف از اظهارنامه برآوردی
- تسهیل فرآیند مالیاتی برای کسبوکارهای کوچک یا فاقد سابقه
- جلوگیری از تأخیر در تسلیم اظهارنامه عملکرد
- ایجاد شفافیت اولیه در درآمد و هزینهها
توجه داشته باشید که اظهارنامه برآوردی یک برآورد موقت است و پس از پایان سال مالی، میتوان آن را اصلاح کرد تا با عملکرد واقعی شرکت منطبق شود.
چه کسانی باید اظهارنامه برآوردی ارائه دهند؟
همه مؤدیان ملزم به تسلیم اظهارنامه برآوردی نیستند. طبق دستورالعملهای سازمان امور مالیاتی، گروههای زیر در اولویت استفاده از این نوع اظهارنامه قرار دارند:
1. مشاغل جدید و کسبوکارهای تازهتأسیس
این افراد معمولاً سابقه درآمدی مشخصی ندارند و نمیتوانند بر اساس عملکرد سال قبل مالیات تعیین کنند.
2. شرکتهای فاقد دفاتر قانونی یا مدارک مالی کافی
اگر دفاتر رسمی شرکت ناقص یا مردود شناخته شود، ممکن است مأمور مالیاتی درخواست اظهارنامه برآوردی کند.
3. اصنافی که در فهرست ماده ۱۰۰ قرار دارند
برخی مشاغل خرد با درآمد پایین، مشمول معافیت از تسلیم اظهارنامه عملکرد میشوند و فقط باید اظهارنامه برآوردی سادهتری ارائه کنند.
مراحل تنظیم و ارسال اظهارنامه برآوردی
تنظیم اظهارنامه برآوردی چندان پیچیده نیست، اما نیاز به دقت و نظم مالی دارد. مراحل زیر بهترتیب باید انجام شود:
۱. ورود به سامانه مالیاتی
ابتدا وارد سامانه عملیات الکترونیکی مالیات به نشانی tax.gov.ir شوید. از بخش «خدمات الکترونیکی مؤدیان» گزینه «اظهارنامه برآوردی» را انتخاب کنید.
۲. انتخاب سال مالی و نوع فعالیت
مشخص کنید اظهارنامه مربوط به چه سالی است و نوع فعالیت اقتصادی شما چیست. انتخاب اشتباه در این بخش میتواند کل فرآیند را مختل کند.
۳. برآورد درآمد و هزینهها
در این بخش باید درآمد و هزینههای خود را بهصورت تخمینی وارد کنید. بهتر است از گزارشهای نرمافزار حسابداری یا دفاتر ثبت روزانه استفاده کنید تا ارقام دقیقتری داشته باشید.
به عنوان مثال، در نرمافزار حسابداری کاوش، گزارش «درآمد و هزینه دوره» میتواند مبنای دقیقی برای برآورد شما باشد.
۴. محاسبه مالیات بر اساس برآورد
سیستم بهصورت خودکار مالیات تقریبی را بر اساس نرخهای مصوب محاسبه میکند. در صورت اختلاف، میتوانید قبل از ارسال نهایی ارقام را اصلاح کنید.
۵. ارسال نهایی و دریافت کد رهگیری
پس از تأیید اطلاعات، اظهارنامه را ارسال و کد رهگیری دریافت کنید. این کد را حتماً در پرونده مالی خود نگهداری کنید تا در مراجعات بعدی مورد استفاده قرار گیرد.
مهلت ارسال و جرایم تأخیر در اظهارنامه برآوردی
بر اساس آخرین دستورالعمل سازمان امور مالیاتی، مهلت ارسال اظهارنامه برآوردی معمولاً تا پایان خردادماه هر سال است. البته این تاریخ ممکن است برای برخی مشاغل طبق بخشنامههای جدید تغییر کند؛ بنابراین بهتر است هر سال اطلاعیههای رسمی را از سایت سازمان امور مالیاتی پیگیری کنید.
جرایم عدم تسلیم یا تأخیر
- عدم تسلیم اظهارنامه: جریمهای معادل ۳۰٪ مالیات متعلقه
- تأخیر در پرداخت مالیات: جریمهای به ازای هر ماه تأخیر معادل ۲.۵٪ مالیات
عدم تسلیم اظهارنامه میتواند منجر به علیالرأس شدن مؤدی شود، یعنی مأمور مالیاتی خودش درآمد و مالیات را تخمین بزند که معمولاً به ضرر مؤدی تمام میشود.
نحوه اصلاح اظهارنامه برآوردی
گاهی پس از ارسال اظهارنامه، متوجه میشوید که در ارقام یا اطلاعات اشتباهی رخ داده است. در این حالت امکان اصلاح اظهارنامه برآوردی وجود دارد، اما باید طبق مقررات اقدام کنید:
- ورود مجدد به سامانه مالیاتی
- انتخاب گزینه «اصلاح اظهارنامه»
- ارائه مستندات و توضیحات لازم برای تغییر ارقام
- ثبت و ارسال مجدد اظهارنامه اصلاحشده
نکته مهم این است که اصلاح باید قبل از صدور برگ تشخیص مالیات انجام شود.
تفاوت اظهارنامه برآوردی با اظهارنامه عملکرد
| مورد مقایسه | اظهارنامه برآوردی | اظهارنامه عملکرد |
| مبنای محاسبه | تخمینی و بر اساس پیشبینی درآمد | واقعی و بر اساس دفاتر مالی |
| کاربرد | برای مشاغل جدید یا فاقد دفاتر قانونی | برای همه مؤدیان دارای دفاتر رسمی |
| امکان اصلاح | دارد، تا قبل از تشخیص نهایی | دارد، با ارائه مستندات |
| پیچیدگی تنظیم | سادهتر | دقیقتر و زمانبرتر |
همانطور که مشاهده میکنید، اظهارنامه برآوردی فرآیند سادهتری دارد اما نیازمند دقت در برآورد و نگهداری مدارک پشتیبان است.
نکات مهم در تنظیم اظهارنامه برآوردی
- حتماً از نرمافزار حسابداری برای جمعآوری اطلاعات استفاده کنید.
- اعداد را بر اساس میانگین فروش ماهانه تخمین بزنید.
- از کارشناسان مالیاتی مشورت بگیرید تا اشتباه محاسباتی نداشته باشید.
- اطلاعات هویتی، کد اقتصادی و شناسه ملی را با دقت وارد کنید.
- اظهارنامه را زودتر از مهلت قانونی ارسال کنید تا در صورت بروز خطا فرصت اصلاح داشته باشید.
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار حسابداری پیمانکاری
سوالات متداول درباره اظهارنامه برآوردی
۱. آیا اظهارنامه برآوردی برای همه الزامی است؟
خیر. فقط برای گروههایی که سازمان امور مالیاتی مشخص کرده (مثلاً مشاغل ماده ۱۰۰) یا شرکتهای فاقد دفاتر مالی دقیق، اجباری است.
۲. آیا میتوان اظهارنامه برآوردی را بعد از ارسال تغییر داد؟
بله، تا پیش از صدور برگ تشخیص مالیات میتوانید با ورود به سامانه، آن را اصلاح کنید.
۳. تفاوت اظهارنامه برآوردی با علیالرأس چیست؟
در اظهارنامه برآوردی، خود مؤدی درآمد را تخمین میزند؛ اما در حالت علیالرأس، مأمور مالیاتی این کار را انجام میدهد.
۴. آیا نرمافزار حسابداری میتواند در تنظیم اظهارنامه کمک کند؟
بله، استفاده از نرمافزارهای حسابداری مانند نرمافزار کاوش باعث میشود گزارشهای مالی بهصورت خودکار و دقیق آماده شوند و احتمال خطای انسانی در برآورد کاهش یابد.
جمعبندی: چگونه اظهارنامه برآوردی را سادهتر ارسال کنیم؟
اظهارنامه برآوردی ابزاری است برای شفافیت مالی و تسهیل امور مالیاتی کسبوکارهای کوچک و تازهکار. اگر این اظهارنامه بهدرستی تنظیم شود، نهتنها از جرایم مالیاتی جلوگیری میکند، بلکه اعتماد سازمان امور مالیاتی را نیز افزایش میدهد.
برای اینکه این فرآیند سادهتر، دقیقتر و سریعتر انجام شود، استفاده از نرمافزارهای حسابداری معتبر توصیه میشود. نرمافزار حسابداری کاوش با امکان تولید خودکار گزارشهای مالی، ثبت هزینهها و درآمدها، و استخراج اطلاعات موردنیاز برای اظهارنامه برآوردی، میتواند ابزار مفیدی برای صاحبان کسبوکار باشد.
در نهایت، همواره آخرین بخشنامهها و دستورالعملهای رسمی را از وبسایت سازمان امور مالیاتی کشور بررسی کنید تا بر اساس جدیدترین قوانین اقدام نمایید.
