تبانی در حسابداری و حسابرسی، توافقی پنهانی با اهداف فریبکارانه است که میتواند به کسبوکارها و بازارها آسیب جدی وارد کند. شناسایی این پدیده، که اشکال مختلفی دارد، بسیار دشوار است. با تقویت کنترلهای داخلی، انجام حسابرسیهای غافلگیرکننده و نظارت بر روابط و ارتباطات، میتوان احتمال وقوع آن را کاهش داد. نرم افزارهای حسابداری مدرن نیز میتوانند در شناسایی الگوهای مشکوک و کمک به پیشگیری از تبانی نقش بسزایی ایفا کنند. در ادامه، به بررسی عمیقتر این موضوع و راهکارهای عملی برای مقابله با آن میپردازیم.
تبانی در حسابداری و حسابرسی، به معنای هرگونه توافق پنهانی میان کارکنان یک سازمان یا شرکتهای رقیب با اهداف فریبکارانه است. این پدیده، که میتواند اشکال مختلفی به خود بگیرد، یکی از چالشبرانگیزترین انواع تقلب برای کشف محسوب میشود و میتواند عواقب زیانباری برای کسبوکارها و بازارها به همراه داشته باشد.
حسابداری به عنوان ستون فقرات مالی هر سازمان، نقشی حیاتی در سلامت و شفافیت آن ایفا میکند. هرگونه انحراف یا ارائه اطلاعات نادرست در این فرایند، به ویژه اگر ناشی از تبانی باشد، میتواند منجر به پیامدهای فاجعهباری شود. بنابراین، شناخت راههای پیشگیری و تشخیص این پدیده برای حفظ یکپارچگی مالی ضروری است.
مطالعه بیشتر: اهنمای کامل شواهد حسابرسی | از جمعآوری تا ارزیابی نهایی
زمانی که تعداد محدودی از حسابرسان انحصار یک شرکت را در دست میگیرند، احتمال تبانی افزایش مییابد. حسابرسان در این شرایط با دوراهی اخلاقی روبرو میشوند: حفظ شهرت و صداقت یا در معرض خطر از دست دادن کسبوکار. رقابت در میان حسابرسان میتواند به طور بالقوه تبانی را تسهیل کند، اما استفاده از حسابرسان خارجی برای افزایش شفافیت میتواند راهگشا باشد، البته تا زمانی که خود این حسابرسان نیز در معرض وسوسه تبانی قرار نگیرند.
کشف تبانی در حسابداری و حسابرسی به دلیل ماهیت پنهان و پیچیده آن، بسیار دشوار است. زمانی که این عمل توسط یک فرد انجام شود، شناسایی آن تقریباً غیرممکن است و در صورت همکاری گروهی از حسابداران، این دشواری به مراتب بیشتر میشود.
تبانی در حسابداری میتواند به روشهای گوناگونی بروز کند:
گاهی اوقات، کارکنان ممکن است ناخواسته و به دلیل اختیارات مدیریتی یا غفلت از برخی جنبهها، به وقوع تبانی کمک کنند.
رهبری قیمت نمونه بارزی از تبانی ضمنی است که در آن یک شرکت با سهم بازار غالب، قیمتگذاری را تعیین کرده و سایر شرکتها از آن تبعیت میکنند. این توافقات میتواند شامل محدود کردن عرضه یا افزایش قیمتها برای برهم زدن تعادل بازار باشد.
نتیجه نهایی چنین تبانیهایی، پرداخت هزینههای مصنوعی توسط مصرفکنندگان به دلیل کاهش رقابت است. هماهنگی در بازارهای رقابتی دشوار است، لذا تبانی بیشتر در بازارهای انحصاری با تعداد محدودی بازیگر رخ میدهد.
بر اساس گزارش انجمن بازرسان خبره تقلب (ACFE)، در سال ۲۰۲۰، ۵۱ درصد از کل کلاهبرداریها شامل تبانی بوده است. موارد تبانی با دو مجرم، میانگین ضرر ۱۰۵,۰۰۰ دلاری داشته و موارد با سه یا بیشتر مجرم، میانگین ضرر ۳۵۰,۰۰۰ دلاری را به همراه داشته است. این آمار نشاندهنده اهمیت بررسی احتمال تبانی در کسبوکارها است.
مطالعه بیشتر: گزارش حسابرسی چیست و چطور تهیه میشود؟
قوانین ضد انحصارطلبی متعددی برای جلوگیری از تبانی و تثبیت قیمت وضع شده است. به عنوان مثال، شرکتها نباید اطلاعات داخلی استراتژیهای خرید، هزینهها یا توزیع خود را با رقبا به اشتراک بگذارند تا از تأثیرگذاری بر تعادل بازار جلوگیری شود. این قوانین به منظور ایجاد یک زمین بازی برابر و جلوگیری از سوءاستفاده شرکتها از قدرت خود برای تأثیرگذاری بر بازارها طراحی شدهاند.
البته، کارکنان نیز میتوانند با همکاری یکدیگر اقدام به سرقت از سازمان نمایند. این پدیده در خردهفروشیها شایع است، جایی که مدیران ممکن است در برابر سرقت کالا توسط کارمندان چشمپوشی کنند. همچنین، تبانی میان صندوقدار و حسابدار برای اختلاس وجوه از سازمان رخ میدهد.
برخی نمونههای رایج تبانی عبارتند از:
مطالعه بیشتر: حسابرسی داخلی چیست و چه سودی برای سازمان ها دارد؟
اگرچه جلوگیری کامل از تبانی در حسابداری چالشبرانگیز است، سازمانها میتوانند با اتخاذ تدابیری، احتمال وقوع آن را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.
برای مقابله با تبانی در حسابداری و حسابرسی در سطح کارکنان، سازمانها میتوانند اقدامات زیر را به کار گیرند:
متخلفان تبانی معمولاً یا کنترلهای داخلی را نادیده میگیرند یا برای پنهان کردن تخلفات خود، اقداماتی انجام میدهند. به عنوان مثال، یک مدیر تبانیکننده ممکن است برای تسهیل تقلب در پرداختها یا حقوق و دستمزد توسط کارمند دیگری، کنترلها را نادیده بگیرد. برای جلوگیری از این سناریوها، لازم است اطمینان حاصل شود که کنترلها همانطور که طراحی شدهاند، به درستی عمل میکنند و به طور منظم از نظر انطباق و اثربخشی مورد بازبینی قرار میگیرند.
کارکنانی که از احتمال برگزاری حسابرسیهای غیرمنتظره آگاه هستند، کمتر احتمال دارد به تبانی در حسابداری و حسابرسی دست بزنند. این حسابرسیهای غافلگیرکننده، که باید توسط کارشناسان مجرب تقلب (ترجیحاً از خارج سازمان) و با تمرکز بر نقاط ضعف کلیدی مانند موجودی کالا یا وجوه نقد انجام شود، به کشف تخلفات کمک میکند. محرمانگی زمان و مکان این حسابرسیها برای افراد معدودی که باید مطلع باشند، ضروری است تا از هشدار دادن به سایر متخلفان یا دستکاری نتایج جلوگیری شود.
در حالی که ایجاد روابط دوستانه و همکاری میان کارکنان مطلوب است، اما هرگونه رابطه مشکوک باید مورد بررسی قرار گیرد. به عنوان مثال، گذراندن زمان غیرعادی یک کارمند غیرحسابدار در دفتر کارمند حسابداری با در بسته، یا روابط بسیار ساده و غیرمعمول یک کارمند با یک فروشنده، میتواند نشانههایی از تبانی باشد. در بررسی روابط با فروشندگان، لازم است اطلاعات شخصی آنها (مانند آدرس) با اطلاعات کارکنان مطابقت داده نشود.
با مشورت واحد حقوقی، سازمانها باید اطمینان حاصل کنند که حق نظارت بر ارتباطات الکترونیکی کارکنان (مانند ایمیلها یا پیامهای فوری در شبکه داخلی) را دارند. در صورت مشاهده ارتباطاتی که با کدهای نامفهوم رد و بدل میشوند، ارتباطی با وظایف اصلی کارمند ندارند، یا مغایر با سیاستهای شرکت هستند، باید تحقیقات لازم صورت گیرد.
این روش یکی دیگر از راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از تبانی در حسابداری و حسابرسی است. با جابجایی دورهای کارکنان در پستهای مختلف، پنهان کردن فعالیتهای مجرمانه برای متخلفان دشوارتر میشود. مقاومت یک کارمند در برابر شرکت در این برنامه، میتواند نشانهای برای بررسی دقیقتر عملکرد او باشد.
همچنین، الزام همه کارکنان به استفاده از مرخصیهای خود، اقدامی ضروری است. کارکنانی که به طور مداوم از مرخصی اجتناب میکنند یا اصرار دارند تنها افراد خاصی در غیاب آنها کارهایشان را پوشش دهند، باید مورد توجه ویژه قرار گیرند.
برای جلوگیری از تبانی میان سازمانها، راهکارهای زیر پیشنهاد میشوند:
در بسیاری از موارد تبانی در حسابداری و حسابرسی، کشف اولیه توسط یک افشاگر (whistleblower) صورت میگیرد که به مقامات هشدار میدهد. با این حال، روشهای دیگری نیز برای شناسایی این پدیده وجود دارد:
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار حسابداری پیمانکاری
سخن پایانی
تبانی در حسابداری و حسابرسی یک چالش جدی برای بسیاری از کسبوکارهاست و میتواند به طور قابل توجهی بر اعتماد سرمایهگذاران تأثیر بگذارد. در سالهای اخیر، این پدیده موجب خدشهدار شدن اعتماد به حسابداران رسمی و تأثیر منفی بر عملکرد بازار سرمایه شده است. با این حال، بهرهگیری از خدمات یک کارشناس حسابرسی پزشکی قانونی میتواند به شما در تعیین صحت و اعتبار ارزش واقعی کسبوکارتان در صورتهای مالی کمک کند.
تبانی در حسابداری و حسابرسی به توافق پنهانی بین دو یا چند نفر (کارکنان، مدیران، یا حتی افراد خارج از سازمان) گفته میشود که هدفشان فریب دادن دیگران، کسب منافع نامشروع، یا پنهان کردن تخلفات است. تفاوت اصلی آن با تقلب عادی، وجود عنصر “توافق” و “همدستی” بین چند نفر است، در حالی که تقلب میتواند توسط یک نفر نیز انجام شود.
رایجترین اشکال شامل تبانی بین کارکنان بخش مالی برای دستکاری صورتهای مالی، تبانی بین کارکنان و فروشندگان برای افزایش قیمتها یا دریافت پورسانتهای غیرقانونی، تبانی بین مدیران برای پنهان کردن زیانها یا اختلاس، و تبانی بین حسابرسان و مدیریت برای پنهان کردن تخلفات است.
جلوگیری مؤثر شامل اجرای کنترلهای داخلی قوی، انجام حسابرسیهای داخلی و خارجی منظم و غافلگیرکننده، ایجاد فرهنگ سازمانی مبتنی بر صداقت و شفافیت، نظارت بر روابط مشکوک بین کارکنان و فروشندگان، اجرای برنامه چرخش شغلی، و فراهم کردن کانالهای امن برای گزارشدهی تخلفات است.
اولین قدمها شامل حفظ محرمانگی اطلاعات، جمعآوری مستندات اولیه و شواهد، مشورت با واحد حقوقی یا یک مشاور متخصص در زمینه حسابرسی پزشکی قانونی، و آغاز تحقیقات داخلی یا خارجی به صورت محتاطانه و بدون ایجاد سوءظن عمومی است. هرگونه اقدام باید با دقت و طبق رویههای قانونی انجام شود.
برای دریافت مقالات بیشتر، میتوانید ایمیل خود را وارد کنید.
آخرین مقالات
محصولات
