مالیات بر ارث یکی از مالیاتهای مستقیم است که وراث موظفاند پس از فوت متوفی بپردازند. میزان مالیات بر اساس نوع داراییها مانند املاک، خودرو، سهام و سپرده بانکی تعیین میشود. قانون پس از سال ۱۳۹۵ تغییر کرده و نرخها برای هر گروه دارایی و طبقه وراث متفاوت است. استفاده از نرم افزار حسابداری توسط مشاوران مالی و وکلای مالیاتی میتواند محاسبه سهم وراث و تهیه اظهارنامه مالیات بر ارث را سریعتر و دقیقتر سازد.
مالیات بر ارث یکی از مالیاتهای مستقیم است که پس از فوت افراد، وراث یا نماینده قانونی آنها باید به دولت بپردازند. برای این کار ابتدا باید انحصار وراثت انجام شود تا وراث قانونی مشخص گردند.
پس از دریافت گواهی انحصار وراثت، وراث یک سال فرصت دارند تا با مراجعه به اداره امور مالیاتی و تکمیل اظهارنامه شامل اطلاعات شخص متوفی، داراییها و بدهیها، مالیات مربوط را پرداخت کنند. همچنین فهرست اموال متوفی باید به اداره مالیات تحویل داده شود تا پس از بررسی، شورای حل اختلاف سهم هر وارث را تعیین کند. پیش از تقسیم ارث نیز بدهیها و مالیاتهای پرداختنشده متوفی باید تسویه شود.
طبق قانون، وراث در سه دسته قرار میگیرند:
مطالعه بیشتر: راهنمای جامع انواع مالیات: چرا باید مالیات پرداخت شود؟
بر اساس ماده ۱۷ قانون مالیاتهای مستقیم، فهرستی از داراییها مشخص شده است که پس از فوت مالک، مشمول مالیات بر ارث خواهند بود. وارثان موظفاند نسبت به این داراییها مالیات پرداخت کنند.
اموال و داراییهایی که به طور مستقیم مشمول مالیات بر ارث میشوند عبارتاند از:
طبق قانون جدید، برخی از داراییهای متوفی مشمول مالیات بر ارث میشوند. مهمترین موارد آن به شرح زیر است:
ارزش ملک ابتدا توسط کمیسیون املاک تعیین میشود. وراث طبقه اول باید ۷.۵ درصد از ارزش ملک را پرداخت کنند و برای سایر طبقات این رقم دو تا چهار برابر بیشتر است. تاریخ فوت متوفی نیز در میزان مالیات تأثیر دارد.
مطالعه بیشتر: راهنمای کامل مالیات نقل و انتقال ملک
وراث طبقه اول موظف به پرداخت ۲ درصد از ارزش خودرو هستند. در طبقات بعدی این مبلغ تا چهار برابر افزایش مییابد.
سهام و داراییهای بورسی متوفی نیز مشمول مالیات است. نرخ آن با توجه به نوع سهام و طبقه وراث تعیین میشود.
وراث طبقه اول باید ۳ درصد از ارزش این داراییها را بپردازند. در طبقات بعدی میزان مالیات دو تا چهار برابر بیشتر است. سود اوراق و سهام نیز به همین شکل مشمول مالیات است.
سهام و سهمالشرکه در شرکتهای غیربورسی نیز مشمول مالیات است. میزان آن برای وراث طبقه اول درصدی از ارزش سهام و در حالت انتقال سهام غیربورسی تا ۴ درصد خواهد بود.
طبق قوانین گذشته، برای افرادی که تا پایان سال ۱۳۹۵ فوت کردهاند، مالیات بر ارث بر اساس تعداد وراث محاسبه میشد. در این روش، ابتدا اموال متوفی ارزشگذاری میشد و پس از کسر بدهیها، باقیمانده دارایی میان وراث تقسیم میگردید. سپس میزان مالیات هر وارث بر پایه مقررات مالیاتهای مستقیم تعیین میشد.
انتقال ترکه تنها زمانی امکانپذیر بود که وراث مالیات تعیینشده را پرداخت کرده و گواهی مربوط به آن را به دولت ارائه دهند.
اما در قوانین جدید، از سال ۱۴۰۲ به بعد، روند محاسبه تغییر کرده است. در این روش، اموال متوفی پیش از هر چیز بر اساس نوع دارایی در دستههای مختلف قرار میگیرند و نرخ مالیات هر دارایی با توجه به گروهی که در آن ثبت شده مشخص میشود.
مطالعه بیشتر: دریافت دموی رایگان نرم افزار حسابداری پیمانکاری
قانون مالیات بر ارث در ایران به دو دورهی قبل و بعد از سال ۱۳۹۵ تقسیم میشود.
تا پیش از سال ۱۳۹۵، بر اساس قانون مالیاتهای مستقیم، وراث موظف بودند بخش قابلتوجهی از ارزش اموال بهجا مانده را بهعنوان مالیات به دولت بپردازند. آمارها نشان میدهد که در برخی موارد این مبلغ تا ۶۵ درصد ارزش داراییها میرسید. چنین میزان بالایی از مالیات فشار زیادی بر وارثان وارد میکرد و همین موضوع باعث شد اعتراضهایی شکل بگیرد.
در نهایت دولت تصمیم گرفت با اصلاح قانون، نرخها و شیوه محاسبه مالیات بر ارث را تعدیل کند. این تغییرات اما فقط شامل کسانی شد که تاریخ فوت آنها از سال ۱۳۹۵ به بعد بود. بنابراین وراث افرادی که تا پایان سال ۱۳۹۴ فوت کرده بودند همچنان مشمول همان قوانین قدیم بودند.
طبق مقررات گذشته، ملاک اصلی محاسبه مالیات، ارزش کلی داراییهای فرد متوفی بود. هر چه ارزش اموال بیشتر میشد، میزان مالیات نیز سنگینتر محاسبه میگردید. در این قانون نوع دارایی یا نحوه تقسیم آن تأثیری در مالیات نداشت؛ آنچه اهمیت داشت مجموع ارزش اموال بود. همچنین نسبت خانوادگی وراث با متوفی نیز در کاهش یا افزایش میزان مالیات نقش داشت؛ به این معنا که وراث نزدیکتر مالیات کمتری پرداخت میکردند.
مطالعه بیشتر: مالیات تکلیفی چیست و چه کسانی موظف به پرداخت آن هستند؟
پس از سال ۱۳۹۵، قوانین مالیات بر ارث تغییر کرد و دیگر ارزش کل اموال تنها معیار تعیین مالیات نیست. اکنون مالیات بر اساس نوع داراییها محاسبه میشود. نکات اصلی قانون جدید عبارتند از:
محاسبه مالیات بر اساس نوع دارایی:
مطالعه بیشتر: بخشودگی جرایم مالیاتی: شرایط و قوانین آن
در جدول زیر، نرخ مالیات بر اساس نوع دارایی و طبقه وراث ارائه شده است:
| نوع دارایی | وراث طبقه اول | وراث طبقه دوم | وراث طبقه سوم |
| سپردههای بانکی | ۳٪ | ۶٪ | ۱۲٪ |
| سپرده مؤسسات مالی و اعتباری | ۱۰٪ | ۲۰٪ | ۴۰٪ |
| ملک مسکونی | ۷.۵٪ | ۱۵٪ | ۳۰٪ |
| مغازه و املاک تجاری | ۳٪ | ۶٪ | ۱۲٪ |
| اجناس موجود در مغازه | ۱۰٪ | ۲۰٪ | ۴۰٪ |
| املاک اداری | ۳٪ | ۶٪ | ۱۲٪ |
| خودرو | ۲٪ | ۴٪ | ۸٪ |
| سهام بورسی | ۰.۷۵٪ | ۱.۵٪ | ۳٪ |
| سهام غیر بورسی | ۶٪ | ۱۲٪ | ۲۴٪ |
| باغ، ملک زراعی، اراضی بایر و … | ۷.۵٪ | ۱۵٪ | ۳۰٪ |
| اوراق مشارکت | ۳٪ | ۶٪ | ۱۲٪ |
| حق امتیاز | ۱۰٪ | ۲۰٪ | ۴۰٪ |
| صندوق امانات | ۱۰٪ | ۲۰٪ | ۴۰٪ |
| سایر اموال و داراییها | ۱۰٪ | ۲۰٪ | ۴۰٪ |
در این مرحله، وراث باید به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه کنند تا سهم هر یک از وراث به طور رسمی مشخص شود.
در دفتر اسناد رسمی، فرم مخصوصی با امضای سه شاهد تکمیل میشود و همراه مدارک شناسایی به مراجع قضایی تحویل داده میشود تا گواهی انحصار وراثت صادر گردد. صدور این گواهی معمولاً حدود دو ماه طول میکشد.
پس از دریافت گواهی، وراث باید به اداره امور مالیاتی مراجعه و مالیات مربوطه را پرداخت کنند تا برگه مفاصا حساب مالیات بر ارث را دریافت نمایند. این مرحله نیز تقریباً دو ماه زمان میبرد.
در این مرحله، وراث گواهی انحصار وراثت و برگه مفاصا حساب را به دفتر اسناد رسمی ارائه میکنند تا سند تکبرگ صادر شود و امکان فروش اموال فراهم گردد. دفترخانه مدارک را به اداره ثبت ارسال میکند و سند تکبرگ پس از حدود دو ماه به آدرس وراث پست میشود.
با داشتن یک وکیل متخصص در امور مالیات بر ارث، میتوان این مراحل را در کوتاهترین زمان ممکن انجام داد.
سازمان امور مالیاتی برای سادهتر کردن فرایند خوداظهاری مودیان، سامانه اظهارنامه الکترونیک مالیات بر ارث را در اختیار آنها قرار داده است. پس از ثبت نام و دریافت نام کاربری و رمز عبور، مودیان میتوانند به سامانه مراجعه کرده، اظهارنامه خود را تکمیل و ارسال کنند.
برای دریافت مقالات بیشتر، میتوانید ایمیل خود را وارد کنید.
آخرین مقالات
محصولات
